Stekelige mensen, au! wat kan ik doen?

‘Hoe overleef ik moeilijke mensen’. Aan dit boek van de psychotherapeut Psycholoog Jörg Berger moest ik denken, toen ik de afgelopen periode  gesprekken had met mensen die op een bijna traumatische manier leden onder het dominante gedrag van hun eigen leidinggevende.  Iemand die hen op geheel eigen wijze het leven op de werkvloer zuur maakte. Oh, ironie van de achtertuin, de inspiratie voor deze blog komt bij mij boven tijdens het snoeien van ‘de zuurbes’ (Berberis vulgaris). Deze struik heet ook wel de zuurdoorn, vanwege de werkelijk enorme driedelige dorens, die het snoeien tot een ware challenge maken. Lange mouwen, tuinhandschoenen, maar nog steeds bloedige krassen op diverse plekken. Hoe overleef ik deze jaarlijkse snoeibeurt? En hoe kun jij omgaan met die zeer lastige, moeilijke, stekelige persoon in je nabije omgeving? Jíj bent wel gezond, maar die ander is gewoon echt een moeilijk type.

Laten we wel wezen: Stekelige personen bestaan. Van die dominante types, negatievelingen, wraakzuchtigen praatjesmakers, of vermijders. Niet alleen op je werkvloer maken ze je het leven zuur. Maar ook in je directe sociale omgeving. Of familie. Zelfs je partner kan zo’n type zijn. Heel vaak bestaat dat zeer onaangename gedrag van de ander uit een mix van manipulatie, misleiding, schending van normale intermenselijke spelregels voor onderlinge omgang, het ontlopen van verantwoordelijkheid. Uiteraard zijn er vaak dieperliggende oorzaken of situaties in het leven van die persoon geweest waardoor hij/zij zo geworden is, naast een portie karakter. Daar kun je medelijden mee hebben, of minimaal compassie en begrip. En met je hoofd weet je dat ze het meestal niet kwaad bedoelen. Maar ondertussen blijven de stekels tot bloedens toe prikken. Net zolang tot de grenzen van je belastbaarheid en tolerantie bereikt worden. Alle energie wordt uit je weggezogen. Zodat je op den duur geheel beurs bent, je al je vitaliteit verloren hebt, en geen moed meer hebt om jezelf overeind te houden. Menig geval van burn-out wordt zo getriggerd.

Want meegevoel met de ander helpt jou niet om niet geprikt te worden. De stekels vermijden is echt de enige manier, voorkomen dat ze je prikken.
Hoe gaat dat dan? Hoe is dat praktisch?

Allereerst, het is mogelijk, maar niet alles werkt.
Er zijn voldoende hechte huwelijken beschreven met iemand van wie de buitenwacht zegt ‘ nou, nou, je zou er maar mee getrouwd zijn’. Dus blijkbaar zijn er manieren te vinden om er mee om te gaan. Maar een stekel prikt wel echt, en dat doet pijn. Ik hoor vaak van mensen dat de dingen die ze proberen te weinig effect hebben. Of het werkt maar even. Bij nadere analyse zijn dat vaak maatregelen die proberen de ander te veranderen. Bij het snoeien van de zuurdoorn ga je uiteraard niet eerst alle stekels eraf halen voordat je gaat snoeien. Onbegonnen werk. Ook uit de psychologie weten we natuurlijk best dat je het karakter en gedrag van de ander ongeveer niet kunt veranderen. Veel echtscheidingen zijn mede het gevolg van een naïef geloof dat je je partner op den duur wel kan veranderen als je maar genoeg van iemand houdt. Je vergeet dan dat de enige op wie je echt invloed hebt jij-zelf bent. Moet je de stekels van zo’n stekelige persoon dan maar gewoon slikken? Want excentrieke of stekelige persoonlijkheden die onwelgevallige standpunten verkondigen vallen net als jij, gewoon mens, onder ‘academische vrijheid’ of vrijheid van meningsuiting. Dan maar er zelf aan onderdoor gaan? Zodat je op den duur geheel beurs bent, je al je vitaliteit verloren hebt, en geen moed meer hebt om jezelf overeind te houden… Menig geval van burn-out wordt zo echter getriggerd, en dan wordt het een hele tour om weer boven jan te komen.

Voorkomen dat je teveel geprikt wordt dus.
Bij de zuurdoorn heb ik een geheel eigen strategie ontworpen om die te snoeien. Een manier die echt werkt voor mijzelf. Daaraan toegevoegd heeft mijn man nog andere maatregelen nodig, extra, want zijn allergie is groter (maar ik heb hem  -helaas voor hem- wel serieus even nodig voor een onderdeel dat mij niet lukt, want een aantal takken zijn te hoog/ te ver voor mij). Dit is al een belangrijk onderdeel van mijn strategie:

  • Verzeker je van aanvullende support. In dit geval gaat dat voor mij veel verder dan enkel morele support, hoe belangrijk ook. Verder:
  • Bedenk waarom jij die struik juist vanwege die enorme doorns nuttig vind om te tolereren in je tuin: de zuurdoorn vormt een perfecte anti-inbraak barrière aan de achterkant van de vrij-liggende tuin. En vele malen mooier en goedkoper dan een schutting.
  • Bewondering is voor mij ook een goed handvat om de doorns als collatoral damage te accepteren: de zuurbes is met recht prachtig en veelzijdig, met mooie gele bloemetje, eetbare bessen, gehele plant is medicinaal te gebruiken, de struik is geliefd bij vele vogels en insecten.
  • Ik heb de struik inmiddels in een voor mij goede positie gesnoeid; het tuin-jaarplan is nu zo ingericht dat ik in principe geen last van de doorns heb, ook niet als je er met de fiets langs moet, behalve 1x per jaar snoeien; de rest van het jaar kan ik dus genieten van dat wat ie wel geeft. Dus 2 dagen lijden, 363 dagen zich verblijden.
  • En geloof het of niet: tijdens het snoeien wordt ik heel erg ‘ zen’: ik snoei namelijk die plek alleen als de zon schijn, als ik me krachtig voel om de doorns in de ogen te kijken; en wat ik dan zie als ik op die hoge trap sta is veel meer dan de doorn: het is het glimmende blad, de unieke structuur van de takken, de perfecte plek om de knip te geven, het mooie ronde silhouet dat het resultaat is.
  • Uiteraard werkt beschermende kleding en goed gereedschap wel mee: 3 soorten snoeischaren en tangen, werkmans-handschoenen (tuin-handschoenen zijn na een kwartier aan flarden), lange mouwen dubbel-dik (ook over de polsen) Ik overdrijf echt niet, het is een compleet ruimtepak. En dan nog komt er nog wel eens een steek doorheen.
  • Tijd. Je moet hier wel echt tijd voor reserveren. Want als er een tak op het pad valt en je verwerkt die niet gelijk in de groenbak, dan riskeer je een lekke fietsband. Dus de troep gelijk verwerken moet je wel incalculeren.

Is het al die moeite waard?
Bovenstaande heb ik pas na verloop van tijd ontdekt, de situatie nu is niet te vergelijken met de naïeve houding die ik in het begin had, zo van dat doe ik wel even. En dan echt weken onder de krassen en blutsen zitten. Ik kreeg mijn man al helemaal niet mee in het begin. Wat was dan het turning-point? Bij hem: hij ontdekte de gevarieerde kleuren, vormen, insecten en vogels en begon daar foto’s van te nemen. Van de nood een deugd maken. Bij mij was het een kwestie van mind-set. De verhouding van 2:363. Waar kijk je naar. Zie je de dingen in de goede proportie? Welke bewapening, tips en trucs heb je nog niet toegepast om je door die 2 dagen heen te slepen?

OK, maar mensen zijn erger.
Nou, welkom om mijn 6 meter lange en 3 meter hoge zuurdoorn te helpen snoeien. Maar alle gekheid op een stokje, je eigen allergie voor jouw eigen stekelige naaste moet je natuurlijk wel vinden en leren hanteren, want anders ga je er als je niet oppast aan onderdoor. Desnoods verhuizen, of van baan veranderen. Minder drastisch: bovengenoemd boek lezen, die geeft allemaal tips&trucks, bijvoorbeeld:

  • Handiger omgaan met mensen die jouw energie verslinden: je kunt het beste geïrriteerde reacties vermijden. Wel: je eigen grenzen aangeven zonder kritiek te uiten. Een diplomatieke reactie is het meest effectief.
  • Handiger omgaan met een dominante type die zich als een tiran gedraagt vraagt een andere aanpak. Hoe hou je de boel voor jezelf onder controle? Vecht je of vlucht je? Of blijf je staan en wordt je opgegeten? Een eerste tip is om altijd kalm te blijven en om de dominante persoon de tijd te geven om tot bedaren te komen. Zodra de emoties zijn geluwd, kun je reageren.

Laat je hersenen je helpen, cognitieve mindset-oefeningen zijn een enorme steun om je eigen wapenrusting uit te vinden en te hanteren. Wordt designer van je eigen astronauten-pak, je eigen Corona-pak, je eigen imker-pak, je eigen stekelige-naaste-pak. Ziet er niet uit, maar werkt wel. Weerbaar. Ready to face the challenge. Zodat je op den duur schoonheid ontwaart in de woestijn. En weer met een heldere blik naar boven de sterrenhemel kunt bewonderen. Zonder angst voor die paar doornen die kunnen prikken.

Hulp nodig bij dit designen? Of ben je zelf een stekelig persoon en wil je leren om meer benaderbaar te worden? Aarzel niet, levenskunst kun je echt leren!